Türkiye’de Bağışıklama Faaliyetleri Alarm Veriyor: Bölgesel Eşitsizlikler Derinleşiyor

Türkiye’de Bağışıklama Faaliyetleri Alarm Veriyor: Bölgesel Eşitsizlikler Derinleşiyor

Türk Tabipleri Birliği Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu (TTB-UDEK) tarafından yayımlanan açıklamada, Türkiye’de bağışıklama faaliyetlerinde yaşanan gerilemeye, bölgesel eşitsizliklere ve aşıyla önlenebilir hastalıkların oluşturduğu risklere dikkat çekilmektedir.

Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 Haber Bülteni verilerine göre, 2025 yılında DaBT 3 aşı kapsayıcılığı %94, BCG %93, KKK ve KPA rapel aşı kapsayıcılığı ise %92 düzeyinde kalmıştır. Aşı kapsayıcılığının en yüksek olduğu bölge Batı Marmara olurken en düşük oranlar İstanbul’da görülmüştür.

Kızamık vakalarındaki artış da tablonun ciddiyetini ortaya koymaktadır. 2025 yılında 228 olan toplam kızamık vaka sayısı, 2026’nın ilk beş ayında 877’ye ulaşmıştır. Bu veriler, bağışıklama hizmetlerinin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir yüksek aşı kapsayıcılığının sağlanması gerektiğini göstermektedir.

Bağışıklama Sistemindeki Yapısal Sorunlar

TTB-UDEK’in değerlendirmesinde, Türkiye’de bağışıklama faaliyetlerindeki sorunların yalnızca son yıllardaki düşüşlerle sınırlı olmadığı; geçmişten bu yana devam eden yapısal sorunların ve bölgesel eşitsizliklerin etkisini sürdürdüğü vurgulanmaktadır. COVID-19 pandemisi mevcut kırılganlıkları daha görünür hâle getirmiş, 2022 yılında gözlenen toparlanmaya rağmen sonraki yıllarda yeniden gerileme yaşanmıştır.

İdari kayıtlarla gerçek hedef nüfus arasındaki uyumsuzluklar, aşı kapsayıcılığının doğru ölçülmesini güçleştirmektedir. MERNİS kayıtları, nüfus projeksiyonları, aile hekimliği kayıtları ve saha araştırmaları arasındaki farklılıklar, aşılanmamış veya eksik aşılanmış çocukların tespitini zorlaştırabilmektedir.

Bunun yanı sıra, özellikle İstanbul’da belirginleşen bölgesel eşitsizlikler önemli bir halk sağlığı sorunudur. Göç ve nüfus hareketliliği, sosyoekonomik eşitsizlikler, sağlık hizmetlerine erişim, kayıt uyuşmazlıkları ve aşı tereddüdü gibi etkenlerin bu tablodaki rolünün bilimsel araştırmalarla ortaya konulması gerekmektedir.

DaBT 3 ve Hepatit B 3 aşılarındaki görece yüksek kapsayıcılık oranları da diğer aşıların ve rapel dozlarının zamanında tamamlandığını göstermemektedir. Özellikle kızamık içeren aşıların kapsayıcılığındaki düşüş, toplum bağışıklığının korunması açısından önemli riskler oluşturmaktadır.

Çözüm İçin Öneriler

Dünya Sağlık Örgütü, kızamığın eliminasyonu için iki doz kızamık içeren aşının kapsayıcılığının sürdürülebilir biçimde %95 ve üzerinde tutulması gerektiğini belirtmektedir. Türkiye’de 2025 yılında KKK birinci doz kapsayıcılığının ulusal düzeyde %92’ye, İstanbul’da ise %88’e gerilemesi, bu hedefe ulaşılması önündeki önemli engellerden biridir.

TTB-UDEK, bağışıklama hizmetlerinin güçlendirilmesi için yalnızca ulusal ortalamaların yükseltilmesinin yeterli olmadığını; aşılanmamış ve eksik aşılanmış çocukların aktif olarak belirlenmesi, güvenilir hedef nüfus verilerinin oluşturulması, kayıt ve izlem sistemlerinin bütünleştirilmesi ve bölgesel eşitsizliklere yönelik hedefli müdahalelerin geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Sürdürülebilir bir bağışıklama programı için kamu otoritesinin kararlılığı, gerekli mevzuat düzenlemelerinin yapılması, sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi ve bilimsel veriler doğrultusunda hareket edilmesi önem taşımaktadır. Bu süreçte sağlık alanındaki meslek örgütleri ve uzmanlık dernekleriyle eşitlikçi bir iş birliği kurulmalı, bilimsel ve mesleki paydaşların karar alma süreçlerine etkin katılımı sağlanmalıdır.

Türkiye’de bağışıklama hizmetlerinin temel sorunu yalnızca aşı kapsayıcılığındaki düşüş değildir. Bölgesel eşitsizliklerin derinleşmesi, kayıt sistemlerindeki uyumsuzluklar ve aşı serilerinin tamamlanmasındaki eksiklikler birlikte ele alınmalıdır. Her çocuğun zamanında ve eksiksiz aşılanmasını güvence altına alan, eşitlikçi ve sürdürülebilir bir bağışıklama sistemi halk sağlığının korunması açısından temel bir gerekliliktir.

https://ttb.org.tr/udek/haber_goster.php?Id=664

Türkiye’de Bağışıklama Faaliyetleri Alarm Veriyor: Bölgesel Eşitsizlikler Derinleşiyor

TTB’den Hekimlerin Disiplin Süreçlerine İlişkin Yasal Düzenleme Çağrısı

Özel Hastaneler Yönetmeliği’ndeki Değişikliklere İlişkin TTB Açıklaması

10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü Ortak Açıklaması: Ruh Sağlığı Haktır

Tereddütten Kararlılığa: Aşılan, Aşıla, Aşılat

10 Eylül Dünya İntiharı Önleme Günü